Borsada 10 İşlemin 7'sini Kazanıp Nasıl Batarsınız?

Trading’in matematiksel tuzağı

İki yatırımcı düşünün: Biri 10 işlemin 7’sinden karla çıkıyor, diğeri yalnızca 4’ünde başarılı. Sizce hangisi daha iyi bir trader?

İlk bakışta %70 başarı oranı daha etkileyici görünüyor. Peki %70 başarılı olan para kaybederken, %40 başarılı olan para kazanıyorsa? Üstelik mesele şans değil; kazancın ve zararın nasıl yönetildiği.

İki Trader, İki Farklı Sonuç

Ahmet ve Mehmet’in son 10 işlemine bakalım. Rakamlar varsayımsal, işlem maliyetleri hariç.

AHMET | %70 BAŞARI ORANI

7 karlı işlem × 50.000 TL = 350.000 TL toplam kar

3 zararlı işlem × 200.000 TL = 600.000 TL toplam zarar

Net sonuç: 250.000 TL ZARAR

MEHMET | %40 BAŞARI ORANI

4 karlı işlem × 300.000 TL = 1.200.000 TL toplam kar

6 zararlı işlem × 100.000 TL = 600.000 TL toplam zarar

Net sonuç: 600.000 TL KAR

Ders açık: Piyasa yalnızca kaç kez haklı çıktığımıza değil, haklıyken ne kadar kazandığımıza ve yanıldığımızda ne kadar kaybettiğimize bakar.

Asıl Tuzak: Küçük Kar, Büyük Zarar

Bir hisse aldınız; %5 yükseldi. “Ya geri dönerse?” diyerek sattınız. Bir sonraki işleminizse %10 düştü. “Buradan döner.” dediniz. Düşüş %15’e ulaşınca bu kez “Bu kadar düştükten sonra satılmaz.” diye düşündünüz. Tanıdık geldi mi?

Birçok yatırımcı için tuzak tam burada: Karı erken almak, zararı taşımak. Karlı işlemi kapatmak başarı hissi verir; zararı kesmek ise yanıldığımızı kabul etmeyi gerektirir. Ama piyasanın egomuzla bir ilgisi yok.

Matematiksel Beklenti Ne Söyler?

Bir stratejinin sonuçlarını yalnızca kazanma oranıyla ölçemeyiz. Matematiksel beklenti (Trading Expectancy) bize işlem başına ortalama sonucu hesaplama imkanı verir:

Beklenti = (Kazanma oranı × Ortalama kar) − (Kaybetme oranı × Ortalama zarar)

Mehmet’in örneğini kullanalım:

Kazanma oranı: %40

Ortalama kar / zarar: 300.000 TL / 100.000 TL

Hesap: (0,40 × 300.000) − (0,60 × 100.000) = 60.000 TL

Aynı oranlar sürerse işlem başına brüt beklenti 60.000 TL olur. Bu her işlemde kar demek değildir; kayıp serileri yaşanabilir ve geçmiş sonuçlar geleceği garanti etmez.

Benim Kuralım: En Az 1’e 3 Risk/Ödül

Ben bir işleme girerken en az 1’e 3 risk/ödül oranı ararım. Yani göze aldığım her 1 TL kayba karşılık en az 3 TL potansiyel kazanç görmüyorsam işlem açmam.

Örnek risk: 100.000 TL

Asgari potansiyel hedef: 300.000 TL

Teorik başabaş kazanma oranı: %25 (maliyetler hariç, gerçekleşen ortalama kazanç/zarar 3:1 ise)

Ancak sırf 1:3 oranını yakalamak için stopu keyfî biçimde daraltmam. Önce teknik senaryonun nerede geçersiz olacağını belirler, sonra olası hedefe bakarım. Arada en az 1:3 yoksa işlem açmamak da bir karardır. Ayrıca kağıt üzerindeki hedefin gerçekleşmesi garanti değildir.

Teknik Analiz Neden Hala Önemli?

Elliott dalgaları, harmonik formasyonlar, trendler ve destek–direnç seviyeleri bize olası fiyat senaryoları sunar; kesinlik değil. Analiz fırsatın nerede olabileceğini, risk yönetimi ise yanılırsak ne yapacağımızı gösterir.

Üstelik iyi görünen bir sistemle bile üst üste altı kez zarar etmek mümkündür. Kritik nokta, böyle bir seride pozisyon büyüklüğünü kontrol etmek, kuralları korumak ve sistemi yeterli veriyle değerlendirmektir.

Son 50 İşleminizi Biliyor musunuz?

Yeni bir indikatör aramadan önce kendinize şu üç soruyu sorun:

Kaç işlemim karlı, kaçı zararlı?

Ortalama karım ve ortalama zararım ne kadar?

Maliyetler sonrası işlem başına beklentim pozitif mi?

Cevapları bilmiyorsanız işlemlerinizi kayda almak iyi bir başlangıçtır. Çünkü ölçmediğiniz bir sistemi objektif değerlendirmek zordur. Tek başına 50 işlem de kalıcı avantajı kanıtlamaz; farklı koşullarda daha fazla veri gerekebilir.

Son Söz: Piyasa Egonuzu Değil, Hesabınızı Ölçer

Bir işlemi karla kapatmak sizi iyi, zararla kapatmak kötü bir trader yapmaz. Benim için asıl soru “Bu hisse yükselir mi?” değil, “Yanılırsam ne kaybederim, haklı çıkarsam ne kazanırım?” sorusudur.

Çünkü piyasada sürekli haklı olmamız gerekmiyor. Önemli olan, yanıldığımızda da oyunda kalabilmek.

Sait ARSLAN

Bu yazı eğitim ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Rakamlar varsayımsaldır; işlem maliyetleri ve vergiler hesaplara dahil değildir. Yatırım tavsiyesi değildir.